مهران باقی

86 سال عمر و 65 فیلم کوتاه و بلند! کارنامه پربار وودی آلن کمیتی کم‌نظیر دارد و این یهودی نیویورک‌نشین از تمام سال‌های مفید عمرش برای فیلم ساختن استفاده کرده است. استاد در سال‌های اخیر نیز به‌طور متوسط تقریبا سالی یک فیلم ساخته بود و علی‌رغم کهولت سنش به نظر نمی‌رسید قصد خداحافظی داشته باشد، اما اخیرا در مصاحبه‌ای اعلام کرده قصد دارد بعد از کارگردانی پنجاهمین فیلم بلندش از کارگردانی خداحافظی کند و فقط بچسبد به نوشتن! جالب این‌جاست که آلن در یکی از کنفرانس‌های مطبوعاتی آخرین فیلمش در سال 2020 (فیلم «جشنواره ریفکین») با قاطعیت اعلام کرده بود که به بازنشستگی حتی فکر هم نمی‌کند.

موتزارت اگر بهترین آهنگساز کلاسیک تمام تاریخ نباشد، لااقل یکی از بزرگ‌ترین‌هاست. این نابغه اتریشی به واسطه نبوغ و ویژگی‌های شخصیتی‌اش فراز و فرودهای زیادی را در طول زندگی کوتاهش تجربه کرد و نهایتا پس از برجای گذاشتن صدها قطعه درجه یک از خودش، در 35 سالگی به دلیل بیماری از دنیا رفت. فیلم آمادئوس، این ساخته جذاب «میلوش فورمن» که حالا 38 ساله شده، روایتی است دراماتیزه شده از دوره پرحاشیه اقامت موتزارت در وین و رقابتی که بین او و موسیقیدان هم‌عصرش «آنتونی سالیِری» برای جلب توجهات مردم در گرفته بود و البته وقایع منتهی به مرگ موتزارت در سال 1971. فیلم مجموعا نامزد 53 جایزه شد و 40 جایزه (از جمله هشت جایزه اسکار!) را درو کرد. منتقدان پس از این‌که آمادئوس بهترین فیلم اسکار شد، آن را «باشکوه، بی‌نقص، لطیف و بامزه» توصیف کردند. به مناسبت سالگرد اکران این اثر جذاب، می‌خواهیم اتفاقات داخل فیلم «آمادئوس» را با وقایع حقیقی زندگی موتزارت مقایسه کنیم و ببینیم فیلم چقدر به تاریخ وفادار بوده است.

یکی از بزرگ‌ترین فیلمسازان تاریخ سینما پس از 91 سال عمر، به مرگی خودخواسته و از طریق «اتانازی» درگذشت. تاثیر او و رفقای هم‌نسلش بر فرم و زبان سینما در طول 60 سال اخیر بنیادین و غیرقابل انکار بوده است. فیلم‌های او سرزنده، پرانرژی، پر از رنگ و دود و سایه‌های نامنظمی است که سریع بیننده را احاطه می‌کند و تحت تاثیر قرار می‌دهد. دوام فیلم‌های گدار بر جریده عالم سینما ثبت شده، هرچند خودش امروز زنده نباشد. این فیلمساز زاده سوئیس یک‌بار جوهره سینما را در یک جمله خلاصه کرد: «تنها چیزی که برای قصه‌گویی نیاز دارید، یک تفنگ و یک زن است.» منظور او این بود که سینما به تحرک و لطافت احتیاج دارد و خود در بهترین فیلم‌هایش این گزاره کلیدی را در حد اعلا رعایت می‌کرد. به مناسبت درگذشت ژان لوک گدار می‌خواهیم ۵ فیلم مهم او را به شما معرفی کنیم. اگر تابه‌حال فیلمی از او تماشا نکرده‌اید، این فیلم‌ها بهترین دریچه برای ورود به دنیای یکی از مهم‌ترین فیلمسازان تاریخ خواهند بود.

باور این‌که از آن روز عجیب 21 سال گذشته، سخت است. بعد از ظهر یک روز معتدل در میانه‌های شهریورماه سال 1380 بود که تصاویری عجیب از اخبار پخش شد: آمریکا مورد حمله تروریست‌های عرب قرار گرفته است. احتمالا بسیاری از ما ایرانی‌ها هم مثل خود آمریکایی‌ها از این‌که سد حفاظتی مهم‌ترین شهر آمریکا مثل آب خوردن شکسته بود و ده‌ها تروریست موفق به ربودن چند هواپیما و کوباندن آن‌ها به مراکز مهم تجاری و نظامی این کشور شده بودند، پای صفحه تلویزیون مات و مبهوت بودیم. همین بهت و حیرت، ابعاد دراماتیک حادثه و تعداد کشته‌ها و البته تئوری‌های توطئه بی‌شماری که پس از این حادثه در رسانه‌ها منتشر شد (و هنوز هم منتشر می‌شود) باعث شده تا حملات 11 سپتامبر موضوعی بسیار پر ظرفیت برای ساختن فیلم‌های سینمایی و مستند باشد. به مناسبت 21 ساله شدن این حملات می‌خواهیم 9 فیلم مستند یا سینمایی برتری که با موضوع یازده سپتامبر ساخته شده را به شما معرفی کنیم.

بعضی از فیلم‌ها را حقیقتا باید «فیلمِ نویسنده» دانست، نه کارگردان. «جان مالکوویچ بودن» هم قطعا یکی از همین دسته فیلم‌هاست. سال 1999، «چارلی کافمن» به عنوان یکی از بزرگ‌ترین استعدادهای نویسندگی (و بعدا کارگردانی) هالیوود فیلمنامه درخشانش را تحویل «اسپایک جونز» داد و در کنار هم یکی از آثار بدیع و قابل تحسین دهه 1990 را خلق کردند. فیلم یک کمدی فانتزی درباره یک عروسک‌گردان به نام «کریگ شوارتز» (جان کیوزاک) است که موفق می‌شود تونلی کشف کند به ذهن «جان مالکوویچ» بازیگر مشهور آمریکایی راه دارد! به این ترتیب شوارتز از دیگران پول می‌گیرد و آن‌ها را وارد ذهن مالکوویچ می‌کند تا بتوانند دنیا را از دریچه ذهن این بازیگر تماشا کنند! حال که 23 سال از ساخت فیلم هوشمندانه و بامزه «جان مالکوویچ بودن» گذشته، 10 حقیقت جذاب درباره حواشی و پشت صحنه آن را برای‌تان گردآوردی کرده‌ایم.

در اواخر دهه 1960 میلادی، «جرج رومرو» با ساخت فیلم «شب مردگان زنده» قواعد سینمای وحشت را برای همیشه تغییر داد. فیلمی کلاسیک که قالبی جدید برای قصه‌گویی درباره زامبی‌ها نوشت و هنوز که هنوز است، به عنوان یک استاندارد در تمام مدیوم‌ها مورد تقلید قرار می‌گیرد و همچنان یکی از محبوب‌ترین گونه‌های ژانر وحشت بین علاقه‌مندان تلویزیون، سینما و بازی‌های کامپیوتری است. با شروع دهه بعد رومرو که از تماشای مردگان زنده لت‌وپار و گرسنه مقابل دوربینش خسته شده بود، سعی کرد قصه‌های دیگری را کارگردانی کند، اما خوشبختانه حضور تصادفی‌اش در یک مرکز خرید و کمک یکی دیگر از استادان سینمای وحشت در سال‌های پایانی دهه 70 (1978) باعث شد تا رومرو بار دیگر برگردد سراغ دنیای مردگان زنده. حاصل کار فیلم «طلوع مردگان» بود. شاهکاری که برای اکثر خوره‌های فیلمی‌های زامبی‌ای هنوز بهترین فیلم ساخته شده در این ژانر است. حالا این آمیزه دلپذیر طنز و وحشت 44 سال شده. به مناسبت سالگرد اکران طلوع مردگان، هفت حقیقت جذاب درباره پشت صحنه فیلم برایتان گردآوری کرده‌ایم.

پس از موفقیت دیوانه‌وار سه‌گانه سینمایی ارباب حلقه‌ها بود که «جی.آر.آر تالکین» نویسنده انگلیسی کتاب‌های این مجموعه، شهرتی عظیم در تمام جهان به‌دست آورد. آثار فانتزی او بارها مورد اقتباس‌های سینمایی قرار گرفته و صدها میلیارد دلار سود نصیب سازندگانش کرده است. حالا هواداران این آثار بعد از مدتی آرامش، با شروع پخش سریال ارباب حلقه‌ها مجددا در اوج کنجکاوی و هیجان به سر می‌برند و می‌خواهند ببینند نخستین سریالی که براساس مشهورترین کتاب تالکین ساخته شده، انتظارات‌شان را برآورده می‌کند یا نه. در مورد سریال در فیلیموشات به اندازه کافی خواهید خواند، به همین دلیل می‌خواهیم برویم سراغ خود تالکین و ضمن بررسی رویدادهای فیلم «تالکین» (2019)، ببینیم آیا سازندگان این فیلم به واقعیات تاریخی زندگی این نویسنده شهیر بریتانیایی وفادار بوده‌اند یا نه.

یاد کردن از منوچهر اسماعیلی به عنوان بهترین دوبلور تاریخ سینما ادعای گزافی نیست، از روی مرده‌پرستی هم نیست. سال 1384 در نظرسنجی گسترده‌ای که در کتاب سال «مجله فیلم» درباره دوبله در سینما بین ده‌ها منتقد و نویسنده سینمایی برگزار شد، اسماعیلی با اختلاف عنوان بهترین دوبلور تاریخ سینمای ایران را از آن خود کرد. جدای از نتیجه آن نظرسنجی، آیا کسی هست که با دوبله آشنا باشد و اسماعیلی را افتخار دوبله ایران نداند؟ بعد از یک مقدمه در اهمیت دوبله و چرایی برجسته بودن جایگاه رفیع منوچهر اسماعیلی در تاریخ سینما، بهترین و ماندگارترین شاهکارهای او را اینجا مرور می‌کنیم.

سالروز آغاز مرگبارترین جنگ تاریخ از راه رسید. جنگی که با بلندپروازی دیوانه‌وار آدولف هیتلر شروع شد و ظرف ۶ سال بیش از ۷۰ میلیون انسان را که ۵۰ میلیون نفرشان غیرنظامی بودند، به کام مرگ کشاند و میلیون‌ها نفر را زخمی و آواره کرد. طبعا چنین جنگی مستعد نگارش هزاران کتاب و ساخت صدها فیلم و سریال و مستند است و در عمل هم چنین شده. از آن‌جایی که درباره فیلم‌های سینمایی داستانی این جنگ زیاد گفته شده، در این مطلب قصد داریم بهترین مستندهای مربوط به جنگ جهانی دوم را به شما معرفی کنیم. تماشای این مستندها برای علاقه‌مندان به تاریخ معاصر و علوم سیاسی قطعا جالب توجه و ضروری است.

14 سال از زمانی که «میلیونر زاغه نشین» به کارگردانی «دنی بویل» با فیلمبردای خیره‌کننده و داستان جذاب و دل‌شکننده‌اش مخاطبان سینما را مجذوب خود کرد گذشته. دنی بویل که کارنامه بسیار متنوع و شیطنت‌آمیزی دارد، این بار به هندوستان رفت و درامی سرگرم‌کننده درباره زندگی زاغه‌نشینان پابرهنه این کشور ساخت و علاوه بر درو کردن هشت جایزه اسکار، بیش از ۳۰۰ میلیون دلار سود خالص هم نصیب سازندگان فیلم کرد! فیلم شاید به لحاظ هنری هم‌سنگ بهترین آثار دنی بویل مثل «رگ‌یابی» (Trainspotting) و «127 ساعت» نباشد، اما احتمالا سرگرم‌کننده‌ترین اثر او و محبوب‌ترین فیلمش بین عموم مخاطبان سینماست. به مناسبت سالگرد اکران «میلیونر زاغه‌نشین» می‌خواهیم به 14 حقیقت جذاب درباره فیلم اشاره کنیم.